Net değer, tüm varlıklarınızın toplamından tüm borçlarınızın toplamını çıkarınca kalan tutardır. 2.180.000 ₺ varlığınız ve 950.000 ₺ borcunuz varsa net değeriniz 1.230.000 ₺’dir. Belirli bir günün fotoğrafıdır; ne kadar kazandığınızı ya da harcadığınızı söylemez.
Formül
Net değer = Varlıklar − Borçlar
Bir şirketin bilançosuyla aynı mantık: varlıklar, borçlar artı özkaynağa eşittir. Kişide özkaynağın adı net değerdir. Hesap doğruysa iki taraf birbirini tutar.
Varlıklara ne girer?
Varlık, sahip olduğunuz ve parasal değeri olan şeydir:
- Nakit ve mevduat: vadesiz hesap, birikim hesabı, vadeli mevduat, elinizdeki nakit
- Yatırımlar: hisse senedi, yatırım fonu, ETF, kripto para, altın, döviz
- Emeklilik: Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) hesabındaki birikim
- Alacaklar: birine verdiğiniz borç, kiracıdan alacağınız tutar
- Maddi varlıklar: ev, arsa, araba ve satabileceğiniz diğer şeyler
- Sigorta: birikimli hayat sigortalarında yalnızca geri alım (iştira) değeri; teminat tutarı değil
Borçlara ne girer?
Borç, hâlâ ödemeniz gereken her şeydir:
- Konut kredisinin kalan anaparası
- Taşıt kredisi, ihtiyaç kredisi, taksitli alışveriş
- Kredi kartı borcu ve kullanılmış KMH (kredili mevduat hesabı)
- Aile ya da arkadaşlara olan borç
Her zaman kalan anapara esastır; çektiğiniz ilk tutar değil. Aylık taksit faiz ve anapara içerir; borcu yalnızca anapara kısmı azaltır. Kalan tutarı bankanın ödeme planında ya da mobil uygulamasında görebilirsiniz.
TL ile bir örnek
30 Eylül tarihli bir hane için:
| Varlıklar | Tutar |
|---|---|
| Vadesiz hesap | 85.000 ₺ |
| Vadeli mevduat | 400.000 ₺ |
| Yatırım fonları ve hisse (piyasa) | 260.000 ₺ |
| 20 gram altın (güncel fiyatla) | 90.000 ₺ |
| BES birikimi | 145.000 ₺ |
| Ev (tahmini piyasa değeri) | 1.100.000 ₺ |
| Araba | 100.000 ₺ |
| Toplam | 2.180.000 ₺ |
| Borçlar | Tutar |
|---|---|
| Konut kredisi (kalan anapara) | 820.000 ₺ |
| Taşıt kredisi (kalan anapara) | 110.000 ₺ |
| Kredi kartı (ekstresi kesilmemiş) | 20.000 ₺ |
| Toplam | 950.000 ₺ |
Net değer: 2.180.000 − 950.000 = 1.230.000 ₺.
Kontrol: 950.000 ₺ borç artı 1.230.000 ₺ net değer, 2.180.000 ₺ varlığa eşit.
(Rakamlar anlatım içindir, gerçek piyasa değerlerini yansıtmaz.)
Ev dahil mi, değil mi?
Çoğu kişinin sorusu bu. Örnekte fark büyük:
| Evle birlikte | Ev ve konut kredisi hariç | |
|---|---|---|
| Varlıklar | 2.180.000 ₺ | 1.080.000 ₺ |
| Borçlar | 950.000 ₺ | 130.000 ₺ |
| Net değer | 1.230.000 ₺ | 950.000 ₺ |
İlk rakam toplam sahip olduğunuz şeyi, ikincisi eve dokunmadan elinizdekini gösterir. İkisini de etiketleyin ve zaman içinde hep aynı biçimi karşılaştırın.
Hangi değerle yazılır?
Genel kural: bugün elinize geçecek değer, ödediğiniz fiyat değil.
- Hisse ve fon: güncel fiyat çarpı adet. Fonlarda en son açıklanan birim pay değeri.
- Altın ve döviz: güncel kurla çevirin; aynı kaynağı kullanın. Gram altında kuyumcu satış ve alış fiyatı farklıdır, alış tarafını kullanmak daha gerçekçi olur.
- Ev: benzer ilanlara ya da ekspertiz raporuna dayanan gerçekçi bir tahmin. Temkinli yazın, yalnızca önemli bir değişiklik olduğunda güncelleyin.
- Araba: benzer araçların ikinci el ilanlardaki fiyatı.
- BES: hesap özetindeki toplam birikim. Devlet katkısını dahil edip etmediğinizi not edin.
- Yabancı para: her hesabı kendi para biriminde tutup toplamı TL’ye çevirin. Resmî kurlar için TCMB sayfasına bakılabilir.
En sık yapılan hatalar
1. İlk çekilen krediyi yazmak. 1.000.000 ₺ çekip 180.000 ₺ ödediyseniz borç 820.000 ₺’dir.
2. Sigorta teminatını varlık saymak. Teminat yalnızca hasar ya da ölümde ödenir. Sayılacak olan geri alım değeridir; saf risk sigortalarında genelde yoktur.
3. Alış fiyatını yazmak. 20.000 ₺’ye aldığınız fon bugün 26.000 ₺ ediyorsa 26.000 ₺ yazılır.
4. Beklenen parayı saymak. Umulan ikramiye, vergi iadesi ya da olası miras dahil değildir. Para geldiğinde ya da hak kesinleştiğinde yazın.
5. Küçük borçları unutmak. Kredi kartı, taksitli alışveriş ve ödenmemiş faturalar rakamı az değiştirir ama o gün yine de borçtur.
6. Her seferinde farklı hesaplamak. Ev bir ay 1.100.000 ₺, bir sonraki 1.000.000 ₺ yazılırsa grafikte kendi değerlemenizin değişimini görürsünüz, servetinizi değil. Kuralları baştan belirleyin.
Pratikte nasıl yapılır?
İlk hesap için bir öğleden sonra yeter. Rakamları banka ekstrelerinden, mobil bankacılıktan, yatırım hesabı özetinden, kredi ödeme planından ve BES hesap bilgisinden alın; tarihi not edin. Sonrasında ayda bir güncelleme çoğu kişiye yeter.
Bunu bir tabloda yapabilirsiniz. Kurları, fiyatları ve kredi bakiyelerini güncel tutmak zahmetli gelirse Accounted, bu hesabı bilanço olarak çizen bir iPhone uygulaması. Hesap başına tek bir rakam girersiniz; ABD hisseleri, kripto paralar, değerli madenler ve döviz kurları sembolle fiyatlanır (saatlik güncellenir, gecikme olabilir), konut kredisi borç sütununda bakiyesiyle durur. Bir hesabı “Net Değere Dahil Et” ile toplamdan çıkarabilirsiniz, örneğin evsiz hesap için.
Bilmeniz gerekenler: Accounted tek kişilik, kendi iPhone’unuz için tasarlandı. Borsa İstanbul hisselerinin ve Türk fonlarının fiyatları otomatik gelmez, elle değerlersiniz. Altın vadeli işlem fiyatıyla izlenir, gram altın piyasa fiyatıyla birebir aynı değildir. Ayrıntılar nasıl çalışır ve fiyatlar sayfalarında. Yerli bir portföy takip uygulaması arıyorsanız paramla karşılaştırmasına bakın.
Genel bilgidir, yatırım tavsiyesi değildir.
Genel bilgidir, yatırım ya da finansal tavsiye değildir.